Een circulair huis bouwen: hoe gaat het in zijn werk?

De bouwsector heeft een grote impact op het milieu. Er gaan grote hoeveelheden materialen, ruimte, water en energie in, en veel van die materialen eindigen na sloop als afval.

Omdat een deel van de gebruikte grondstoffen in beperkte voorraad aanwezig is, groeit de interesse in circulair bouwen: een aanpak waarbij je zoveel mogelijk herbruikbare, recycleerbare en biologisch afbreekbare materialen inzet, zodat er zo weinig mogelijk verloren gaat. In Vlaanderen wordt dit steeds meer de norm, gedragen door beleid en door een groeiend aantal gespecialiseerde bedrijven.

Totaalrenovatie bouwt zelf niets: het is een onafhankelijk platform waar je renovatiebedrijven naast elkaar zet en vrijblijvend offertes opvraagt. Hieronder lees je wat circulair bouwen inhoudt en waar je op let. Klaar om offertes te vergelijken? Vind een renovatiebedrijf in jouw buurt of bereken je prijs.

Wat is circulariteit?

Het zit in het woord zelf: circulariteit wil zeggen dat je grondstoffen zo lang mogelijk in kringlopen houdt. In de praktijk gaat het om reparatie, hergebruik, recyclage en renovatie. Zo gaan er zo weinig mogelijk grondstoffen verloren.

Een circulaire economie

Een groeiend aantal ondernemingen en instellingen omarmt het concept. Bij circulariteit verschuift het accent van individueel bezit van hulpbronnen naar het delen van gemeenschappelijke goederen. Daardoor daalt de behoefte aan overmatige productie en zakt de vraag naar primaire grondstoffen.

In essentie is een circulaire economie een systeem waarbij eindige voorraden grondstoffen niet worden uitgeput en restproducten opnieuw worden geïntegreerd. Zo blijft de cyclus efficiënt draaien, ook in de bouwsector.

Wat betekent dat voor je woning?

Circulair bouwen is een groot onderdeel van die circulaire economie. Het betekent dat er bij de bouw van een woning zo min mogelijk nieuwe grondstoffen nodig zijn, en dat de materialen die je gebruikt later een nieuw leven kunnen krijgen. Het resultaat is een gebouw dat je grotendeels kunt demonteren en hergebruiken in plaats van slopen.

In de bouwsector is een lineair proces nog vaak de standaard. Lineair en circulair bouwen zijn twee fundamenteel verschillende benaderingen van het ontwerpen, bouwen en beheren van gebouwen. Hieronder zetten we de belangrijkste verschillen op een rij.

Soort materialen

Bij lineair bouwen ligt de nadruk op nieuwe constructies met nieuwe materialen voor elke nieuwbouw of renovatie. Na gebruik worden gebouwen meestal gesloopt en belanden de materialen als afval.

Circulair bouwen draait om herbruikbare, recycleerbare en biologisch afbreekbare materialen. De focus ligt op zo weinig mogelijk afval en een zo lang mogelijke levensduur van materialen.

Gebruik en hergebruik

Lineair bouwen vraagt continu de winning van nieuwe grondstoffen, wat leidt tot uitputting van natuurlijke hulpbronnen en een grotere ecologische impact. In een circulair model worden gebouwen en materialen gedemonteerd en hergebruikt wanneer ze niet langer nodig zijn. Dat vermindert de vraag naar nieuwe grondstoffen en beperkt het afval.

Levensduur

Klassieke gebouwen worden vaak ontworpen met een beperkte levensduur en weinig aandacht voor hergebruik. Bij circulair bouwen ontwerp je een woning zo dat ze langer meegaat. Flexibele ontwerpen zorgen dat een gebouw kan worden aangepast aan veranderende behoeften en functies.

Economische voordelen

Circulair bouwen kan ook economische voordelen opleveren: lagere kosten voor materialen en afvalverwerking op termijn, en nieuwe kansen in de markt voor hergebruik en demontage.

Er zijn dus veel verschillen tussen lineair en circulair bouwen, en goede redenen om voor het tweede te kiezen. Nog niet overtuigd? Hieronder vind je enkele concrete voordelen.

Denk aan de toekomst

De eisen voor een woning evolueren snel. Zowel de isolatie als de indeling van een woonplaats verandert voortdurend, en door die nieuwe inzichten worden veel oude gebouwen afgebroken. Een ontwerp dat rekening houdt met de toekomst voorkomt dat je binnen enkele decennia opnieuw moet slopen.

Verminder je ecologische voetafdruk

Ongeveer 30 tot 40 procent van ons afval komt uit de bouwsector, en de manier waarop we bouwen en wonen weegt zwaar op onze ecologische voetafdruk. De omslag naar circulair bouwen helpt die impact te verkleinen.

Wil je weten welke bedrijven in jouw gemeente ervaring hebben met circulair en ecologisch bouwen? Vind een renovatiebedrijf, vraag meerdere offertes op en informeer bij elk bedrijf naar zijn ervaring, zodat je gericht kunt vergelijken.

1. Multi-inzetbaarheid en aanpasbaarheid

Een circulair gebouw is idealiter voor verschillende doeleinden te gebruiken en makkelijk aan te passen aan nieuwe noden en wensen.

Een techniek die daarbij helpt is modulair bouwen: een snelle, milieuvriendelijke aanpak waarbij grote delen van de woning vooraf in een fabriek worden geproduceerd. Die modules worden naar de bouwplaats getransporteerd en op korte tijd tot één gebouw gemonteerd. Het grote pluspunt is de flexibiliteit: modulaire elementen zijn makkelijk te demonteren of uit te breiden en kunnen jaren later worden hergebruikt in een andere constructie, zelfs met een andere functie.

2. Bouwen in lagen

Niet alle materialen hebben dezelfde levensduur. Een architect kan daarom onafhankelijke lagen ontwerpen die later weer te scheiden zijn. Zo kun je bijvoorbeeld een gebouw strippen maar de betonstructuur behouden.

3. Materialenpaspoort

Een veelbelovend document is het materialenpaspoort. Dat geeft al bij het ontwerp inzicht in welke materialen worden gebruikt, wat de milieu-impact ervan is en of er mogelijkheden zijn tot recyclage en hergebruik. Zo helpt het paspoort een kerndoel van circulair bouwen halen: het voorkomen van uitputting van primaire grondstoffen. Een tweede voordeel is dat demontage en recyclage van gebouwdelen veel eenvoudiger wordt.

Een materialenpaspoort is voorlopig nog niet verplicht, maar op termijn komt het er hoogstwaarschijnlijk wel.

4. Biobased materialen

De voorkeur gaat uit naar materialen met een lage milieu-impact: materialen die gerecycleerd zijn of die zelf makkelijk te recycleren of hergebruiken zijn. Bio-ecologische bouwmaterialen zijn natuurlijke materialen uit hernieuwbare grondstoffen, met zo weinig mogelijk chemische toevoegingen, zonder zware milieubelasting en zonder schadelijke gevolgen voor je gezondheid. Denk ook aan de samenhang met goede isolatie, want een circulaire woning is pas echt duurzaam als ze weinig energie verbruikt.

Circulair bouwen is in Vlaanderen geen niche meer. Begin 2019 lanceerden Vlaanderen Circulair, OVAM en de Vlaamse Confederatie Bouw de Green Deal Circulair Bouwen. Via dit gezamenlijk engagement werken honderden organisaties samen om circulair bouwen in Vlaanderen een dagelijkse realiteit te maken.

Om de overgang te versnellen zette Vlaanderen Circulair sinds eind 2020 een structuur op met werkagenda's: partnerschappen die zich richten op strategische, circulaire acties. Een voorbeeld is de Werkagenda Circulair Bouwen, waarin een breed team van stakeholders uit de sector werkt aan een rollend actieprogramma. Meer informatie vind je op de officiële website: Vlaanderen Circulair.

Voor jou als bouwheer betekent dit dat je steeds meer aannemers en producenten vindt met echte ervaring in circulair werken.

Aan circulair bouwen hangt vaak een prijskaartje: natuurlijke en herbruikbare materialen zijn bij aankoop soms duurder dan synthetische. Toch loont het om verder te kijken dan de initiële kostprijs.

Door herbruikbare materialen en modulair bouwen in te zetten, kun je toekomstige aanpassingen of uitbreidingen met een kleinere investering realiseren. Circulaire gebouwen hebben bovendien vaak een lange levensduur en een gunstig E-peil, waardoor je woning ook na enkele decennia gegeerd blijft op de vastgoedmarkt.

Als indicatieve richtmarge voor de bouw van een volledige woning wordt vandaag in Vlaanderen doorgaans gerekend op ruwweg 1.800 tot 2.500 euro per m², waarbij een uitgesproken ecologische of circulaire afwerking eerder aan de bovenkant van die vork ligt. Dit zijn richtcijfers: de reële prijs hangt af van je terrein, ontwerp, materiaalkeuze en de bedrijven die je aanspreekt. Wil je een cijfer dat past bij jouw project? Bereken je prijs en vraag vrijblijvend meerdere offertes aan om ze naast elkaar te leggen.

Meer weten over de energieprestaties van een duurzame woning? Lees dan ook over de BEN-woning en hoe je tot 50% minder energie verbruikt.

Circulair bouwen is een bewuste keuze voor herbruikbare materialen, een lange levensduur en een lagere milieu-impact, met als bonus een gezonder woon- en werkklimaat. De praktische uitvoering ligt bij gespecialiseerde architecten, aannemers en producenten.

Op Totaalrenovatie plan je je verbouwing: zoek renovatiebedrijven in je gemeente, bereken eerst een indicatieve prijs of vraag vrijblijvend meerdere offertes aan.